Trossen knalrode bessen vanaf eind augustus, magnetisch voor lijsters en spreeuwen.
De lijsterbes (Sorbus aucuparia) is een kleine tot middelgrote inheemse boom die in Nederland veel in parken, lanen en bosranden voorkomt. Hij wordt zelden hoger dan tien tot vijftien meter en heeft een ranke, opgaande kroon met dunne takken. De Latijnse soortnaam aucuparia komt van auceps, 'vogelvanger': de bessen werden vroeger gebruikt om vogels te lokken naar lijmstokken. De boom is winterhard tot ver in het noorden — lijsterbessen groeien tot in Lapland — en verdraagt magere, zure bodems. In stadsparken wordt hij vaak gebruikt als sierboom omdat hij in mei wit bloeit, in augustus-oktober scharlakenrode bestrossen draagt en in oktober gele tot oranje herfstkleur toont.
De lijsterbes bloeit in mei met dichte, vlakke schermen van romig-witte bloemen. Het herfst-event in de bredabloeit-context is echter niet de bloei maar de bes: vanaf eind augustus (DOY 240) kleuren de besrossen oranje en daarna helder scharlakenrood. De piek valt in september (DOY 255-275), wanneer de boom volhangt met opvallende rode druiventrossen tegen het nog groene blad. De bessen blijven aan de boom tot ze door vogels worden gegeten — meestal binnen enkele weken in oktober. Lijsters, spreeuwen, merels en zijdestaarten zijn de hoofdbezoekers. Aan latere bomen kan vrucht aanwezig blijven tot in november (DOY 305). Daarnaast verkleurt het blad in oktober naar geel, oranje en rood.
Het blad is direct herkenbaar: oneven geveerd, met negen tot zeventien getande deelblaadjes van drie tot zes centimeter, die symmetrisch tegenover elkaar staan langs een gemeenschappelijke spil. Het lijkt op essenblad maar de deelblaadjes zijn duidelijk getand. De bes is glanzend scharlakenrood, ongeveer een centimeter groot, en hangt in dichte trossen van vijftig tot honderd stuks. De schors is glad en grijsbruin bij jonge bomen, later iets ruwer. De boom heeft vaak een lichte, ranke verschijning, anders dan de zwaardere bouw van eik of beuk. In bos en park staan lijsterbessen vaak alleen of in losse groepjes, niet in laanverband.
Lijsterbessen verdragen vrijwel elke bodem, van zandig tot kleihoudend, en groeien zowel in volle zon als in halfschaduw. Ze zijn ecologisch zeer waardevol: de bloemen leveren nectar voor vroege bestuivers, de bessen voeden tientallen vogelsoorten in het najaar. Voor wie de bessen wil zien: bezoek parken en bosranden in september. De combinatie van rode bestrossen tegen donkergroen blad is fotogeniek. Bessen zijn rauw mild giftig (parasorbinezuur) maar gekookt onschadelijk en tot jelly verwerkbaar — traditioneel begeleider bij wild. Wacht met plukken tot na de eerste vorst, dan is het bittere zuur afgebroken.
De lijsterbes heeft in Noord-Europese folklore een sterke beschermende lading: in Schotland en Scandinavië werden lijsterbessen bij huizen en stallen geplant om kwade geesten af te weren. De combinatie van rode bes (kleur tegen het kwaad) en het pentagram dat zichtbaar is op de onderkant van de bes zou volgens volksgeloof bescherming bieden. In Nederland heet de boom ook wel 'kwalsterboom', een verbastering van 'kwaadsterboom'.
Nog maar 0 waarnemingen van Lijsterbes dit jaar. Deel er één en de pagina komt tot leven.
Voeg je waarneming toe →