Chrysant

De tuinchrysant (Chrysanthemum × morifolium) is een laat bloeiende vaste plant uit Oost-Azië, in Nederland vooral bekend als de typische 'oktoberplant' op begraafplaatsen, balkons en in vaste-plantenborders. De plant is een complex hybride met China en Japan als oorsprongsgebied, waar chrysanten al meer dan tweeduizend jaar in cultuur zijn. Tuinchrysanten worden dertig tot honderd centimeter hoog, met houtachtige onderstengels en grijsgroene, diep ingesneden bladeren. De bloemhoofdjes zijn dicht gevuld met lintbloempjes in vrijwel elke kleur behalve blauw — wit, geel, oranje, roze, rood, brons, paars. Karakteristiek is de aromatische, kruidige geur van blad en bloem.

Bloei-timing

Tuinchrysanten zijn korte-dag-planten: ze beginnen pas knoppen te vormen wanneer de daglengte korter wordt dan ongeveer twaalf uur, dus na de herfst-equinox. In Nederland start de bloei meestal begin oktober (DOY 275) en houdt aan tot half november (DOY 320-325), soms langer bij milde herfsten. De piek valt rond eind oktober (DOY 295-305). De plant verdraagt lichte nachtvorst tot circa -5 °C zonder schade aan de bloemen, wat hem uniek maakt onder de laat-seizoen bloeiers. Bij echte vorst eindigt de bloei. In parken vormen aanplantingen vaak een kleurig blok in de periode tussen de uitgebloeide herfstasters en de eerste sneeuwval.

Hoe herken je het?

De plant valt op door de compacte vorm en het dichte bloemhoofd. Bloemdiameters lopen van twee tot meer dan tien centimeter, afhankelijk van de cultivar. De bloemvorm varieert van enkelbloemig (madeliefjesachtig) tot pompon, kogel en spinvormig. Het blad is grijsgroen tot middengroen, vier tot acht centimeter lang, diep ingesneden in afgeronde lobben en zilverig behaard aan de onderkant. Wrijven over het blad geeft een sterke, kruidige geur — een betrouwbare determinatiesleutel. De stengels zijn houtig aan de basis. Verwarring met andere samengesteldbloemigen is mogelijk maar de combinatie van laat-seizoen bloei, dichte bloemmassa en aromatisch blad is karakteristiek.

Praktisch

Tuinchrysanten vragen volle zon, een voedselrijke en goed gedraineerde bodem, en regelmatig water tijdens de bloei. Veel in Nederland verkochte 'pot-chrysanten' zijn éénjarig bedoeld en overleven de winter zelden, maar er bestaan winterharde tuincultivars (de zogenaamde 'Rubellum'-groep en de Igloo-serie) die jaar na jaar terugkomen. Voor wie de bloei wil zien: bezoek begraafplaatsen, perken bij ingangen van openbare gebouwen, en vaste-plantenborders in oktober. De typisch warme tinten — geel, oranje, brons — passen visueel bij de herfstkleur van loofbomen.

Achtergrond

Chrysanten werden in China al in 1500 v.Chr. gecultiveerd en zijn een van de 'Vier Heren' van de Chinese bloemschilderkunst. In Japan zijn ze sinds de achtste eeuw het symbool van de keizer; het keizerlijk wapen is een zestienbladige chrysant. In Europa kwam de plant pas eind achttiende eeuw aan, vanuit China. In Frankrijk en Italië zijn chrysanten cultureel gekoppeld aan Allerheiligen (1 november).