Sierui

Allium giganteum — sierui — is een uit Centraal-Azië afkomstige plant, familie van de eetbare ui en knoflook. In Europese tuinen sinds de 19e eeuw, in stadsparken pas serieus sinds de jaren 1970 toen Engelse tuinarchitecten ze begonnen te gebruiken voor 'architectural planting' — planten die op zichzelf een sculptuurvorm hebben. In Breda's parken staan ze als seizoens-accenten in borders, niet zo prominent als magnolia of kers maar visueel onmiskenbaar.

Bloei-timing

Allium bloeit half mei tot begin juni (DOY 130–160). Dat is precies tussen meidoorn (begin mei) en hoogzomer (rose-rugosa, eind juni). De bredabloeit-allium-bloei valt op door visuele eigenheid: ronde paarse bollen op rechte stelen, geometrisch perfect, alsof ze door een ontwerper zijn gepoot. In Valkenberg staat een groep langs de hoofdas; in andere stadsperken vooral verspreid in border-aanplant.

Hoe herken je het?

Bloemen vormen perfecte bollen (umbel) van 8–15 cm doorsnee, met honderden kleine paarse bloempjes in stervorm. De stelen zijn rechtopstaand, dik, 80–150 cm hoog. Bladeren liggen plat aan de grond en zijn al verdord tegen de tijd dat de bloemen verschijnen — dat geeft de plant z'n kale, sculptuurachtige uitstraling. Ruikt licht naar ui als je een blad kneust, niet als je gewoon staat.

Praktisch

Beste moment: half tot eind mei, in groep, met laag licht (ochtend of late namiddag). De bollen tegen tegenlicht hebben een mooie omlijning. Foto's: probeer geometrische compositie — de regelmatige bol-op-stengel-vorm leent zich voor strakke kaders. Niet pluk-vriendelijk; sieruien zijn duur in de aanschaf en parken houden er de moeilijk-vervangbare exemplaren bij.

Achtergrond

Allium giganteum werd pas in 1883 wetenschappelijk beschreven door de Russische botanist Eduard August von Regel, op basis van planten verzameld in de bergen van centraal Azië. De Engelse tuinarchitect Gertrude Jekyll experimenteerde er rond 1900 mee in haar formele border-aanleg, en daar komt de moderne 'architectural planting'-traditie vandaan: de allium niet als bloem-tussen-bloemen gebruiken, maar als sculpturaal accent dat alleen werkt door z'n geometrische vorm. In Nederlandse parken werd ze pas vanaf de jaren 1980 op grote schaal gebruikt, vooral in border-ontwerpen van Piet Oudolf en zijn navolgers.