Smalle wikke

Smalle wikke (Vicia segetalis) hoort tot het geslacht Vicia, dat met zo'n 140 soorten verspreid is over de gematigde streken van het noordelijk halfrond en delen van Zuid-Amerika. De geslachtsnaam Vicia komt uit het Latijn — verwant aan 'vincire', binden of omstrengelen — een verwijzing naar de ranken waarmee de plant zich vastklampt aan alles wat in de buurt staat. De soortnaam segetalis betekent 'van het korenveld' en verraadt waar deze wikke van oorsprong gedijt: tussen graan, op akkers, langs randen van bouwland. Smalle wikke wordt door veel botanici gezien als een vorm of ondersoort binnen het complex rond Vicia sativa, de voederwikke, die als landbouwgewas eeuwenlang met graan meereisde door Europa. Zo is de soort vermoedelijk al in een vroeg stadium vanuit het Vruchtbare Halvemaan-gebied in West-Europa terechtgekomen — niet als sierplant, maar als hardnekkige meelifter in zaadgoed.

Bloei-timing

Smalle wikke bloeit in Nederland van eind mei tot in augustus, met een duidelijke piek in juni en de eerste helft van juli. In dagnummers vertaalt dat zich grofweg naar DOY 150 tot 215. De bloei is gespreid: aan dezelfde plant zitten vaak knoppen, open bloemen en al rijpende peulen tegelijk. Op zonnige, warme plekken — droge bermen, braakliggend terrein, spoorbermen — begint de bloei een week of twee eerder dan in koelere, beschaduwde hoekjes. Na de hoofdbloei volgt nog een lange staart waarin losse bloemen blijven verschijnen tot het blad geel wordt.

Hoe herken je het?

Smalle wikke is een ranke, klimmende een- of tweejarige met dunne, kantige stengels die 30 tot 80 cm lang worden. De bloemen zijn klein voor een wikke — zo'n 10 tot 18 mm — en staan meestal alleen of met z'n tweeën in de bladoksels, niet in trossen. De kleur is paarsroze tot violet, met een donkerder kiel. Het blad is geveerd met smalle, langwerpige deelblaadjes (vandaar de Nederlandse naam) en eindigt in een vertakte rank waarmee de plant zich aan grassprieten en stengels vastgrijpt. Na de bloei verschijnen kale, zwartbruin rijpende peulen van 3 tot 5 cm met zeven tot tien zaden. Geur is afwezig of nauwelijks merkbaar.

Praktisch

De beste tijd om smalle wikke te zien is een zonnige ochtend in juni: de bloemen openen zich pas goed bij voldoende licht en warmte. Zoek op droge, schrale plekken — bermen, dijktaluds, ruige akkerranden, spoor- en kanaalbermen. Voor foto's werkt zacht ochtend- of avondlicht het best, omdat de paarsroze tint in fel middaglicht snel uitbleekt op de sensor. Een macrolens of close-up-instelling helpt: de bloemen zijn klein en verdwijnen makkelijk in het omringende gras. Knielen of laag gaan liggen levert bovendien meteen die typische wikke-compositie op, met de rank als grafische lijn door het beeld.

Achtergrond

Wikken zijn bij de oudste cultuurplanten van Europa — archeologische vondsten van Vicia-zaden gaan terug tot het neolithicum, vaak vermengd met graan. Lang werd niet eens onderscheid gemaakt tussen wikke als gewas en wikke als onkruid; de plant was allebei tegelijk. Smalle wikke werd binnen het Vicia sativa-complex pas in de negentiende eeuw als aparte vorm beschreven, toen botanici de variatie in bloemgrootte, peulvorm en bladbreedte systematisch in kaart brachten. Als stikstofbinder verrijkt de plant de bodem, een eigenschap die boeren al begrepen voordat de wetenschap er een naam (rhizobium-symbiose) aan gaf. Vandaag staat smalle wikke vooral in bermen en op verstoorde grond — een rustige getuige van een eeuwenoude band tussen mens, akker en peulvrucht.