Toscaanse jasmijn

Trachelospermum jasminoides komt oorspronkelijk uit oostelijk en zuidoostelijk Azië — Zuid-China, Japan, Korea, Vietnam. De geslachtsnaam Trachelospermum is een samenstelling uit het Grieks: trachelos (hals) en sperma (zaad), een verwijzing naar de halsvormige zaden in de lange peulen. De soortnaam jasminoides betekent simpelweg 'jasmijn-achtig', vanwege de geur en de witte bloemen — botanisch heeft de plant niets met echte jasmijn (Jasminum) te maken; het is een lid van de maagdenpalmfamilie. In West-Europa kwam de soort in de negentiende eeuw binnen via Britse en Franse kwekers die in Aziatische plantenmateriaal handelden. De naam 'Toscaanse jasmijn' is een marketing-vondst — de plant is niet Italiaans, maar werd populair in mediterrane tuinen en sindsdien associëren we hem met Toscane.

Bloei-timing

Toscaanse jasmijn bloeit in Nederland van eind mei tot ver in juli, met een piek tussen half juni en begin juli (DOY 165–190). In warme zomers volgt soms een tweede, zwakkere bloei in augustus. De individuele bloem houdt maar een paar dagen stand, maar de plant produceert ze in golven, waardoor een volgroeide muur weken achtereen wit blijft. De geur is het sterkst in de avond — een evolutionaire trek gericht op nachtvlinders. In Breda zie je hem vooral tegen warme zuid- en westmuren in stadstuinen; op koudere noordkanten loopt de bloei een paar weken achter.

Hoe herken je het?

De bloem is klein (2–3 cm), zuiver wit, met vijf kroonbladen die als een propeller zijn gedraaid — vandaar de Engelse naam star jasmine. In het hart zit een geel oogje. De geur is intens zoet, bijna romig, op een warme avond ruik je hem van meters afstand. Het blad is leerachtig, glanzend donkergroen, lancetvormig, 4–8 cm lang, en blijft 's winters zitten — een zeldzaamheid onder klimplanten in ons klimaat. De plant windt zich met dunne, taaie stengels om steunen heen en kan tegen een muur 6 tot 8 meter hoog worden. Bij beschadiging lekt een witte melksap uit blad en stengel; dat is typisch voor de hele maagdenpalmfamilie en licht giftig.

Praktisch

Beste moment voor een bezoek: een windstille avond in de derde week van juni, na een warme dag. Dan is de geur op piek en hangen de bloemen in volle trossen. Voor foto's werkt zacht ochtendlicht beter dan felle middagzon — wit brandt snel uit op een sensor, en het glanzende blad geeft harde reflecties. Zoek vooral in de oudere binnenstad en in tuinen rond het Ginneken; tegen warme bakstenen muren doet de plant het uitstekend. Wie hem zelf wil planten: zuid- of westmuur, beschut tegen oostenwind, en de eerste paar winters afdekken — jonge planten zijn vorstgevoelig tot ze verhout zijn.

Achtergrond

De soort werd in 1846 wetenschappelijk beschreven door de Engelse botanicus John Lindley, op basis van materiaal uit Chinese tuinen. De alternatieve Engelse naam Confederate jasmine heeft niets met de Amerikaanse burgeroorlog te maken — het verwijst naar de Maleise Confederatie, waar negentiende-eeuwse Britten de plant ook tegenkwamen. In de traditionele Chinese geneeskunde wordt een aftreksel van de stengels (luò shí téng) gebruikt tegen gewrichtsklachten. Pas sinds de jaren negentig is de plant in Nederland echt populair geworden, parallel aan de opkomst van de mediterrane tuinstijl en mildere winters. Wat ooit een kasplant was, hangt nu tegen Bredase voorgevels.