Rosa x odorata

Rosa × odorata komt oorspronkelijk uit Yunnan, in zuidwest-China. Het is een hybride — of mogelijk een zeldzame wilde soort — waarover botanici het al ruim een eeuw oneens zijn. De gangbare lezing: een kruising tussen Rosa gigantea en Rosa chinensis. De geslachtsnaam Rosa is direct uit het Latijn; de soortnaam odorata verwijst naar de geur, die bij deze rozen vaak omschreven wordt als die van zwarte thee. Vandaar ook de Engelse bijnaam tea rose. De cultivars die in China al eeuwen werden gekweekt, kwamen pas eind 18e en begin 19e eeuw via handelsschepen naar Europa. Daar werden ze de stamouders van de theerozen en uiteindelijk van de moderne theehybriden — de groep waar het overgrote deel van de hedendaagse tuinrozen toe behoort.

Bloei-timing

In Nederland bloeit Rosa × odorata grofweg van eind mei tot in september, met een eerste piek in juni. Veel exemplaren herhalen daarna in golven door de zomer en lopen bij zacht weer door tot in oktober. De individuele bloem houdt het maar kort vol: twee tot vier dagen, daarna vallen de bloemblaadjes los. De eerste bloei is doorgaans het rijkst, de nabloei in september wat ijler maar geuriger — koelere ochtenden versterken het thee-aroma. In een warme, beschutte tuin kan de soort soms al half mei opengaan.

Hoe herken je het?

De bloemen zijn middelgroot tot groot, 6 tot 10 cm, en variëren van zachtroze tot crèmewit met een blozende rand. De vorm is losjes gevuld, met soepele, naar buiten omkrullende bloemblaadjes — niet de strakke kegel van een moderne theehybride. Karakteristiek is de geur: zacht, met een duidelijke notitie van zwarte thee. Het blad is glanzend, leerachtig, donkergroen, met meestal vijf tot zeven puntige deelblaadjes. De groeivorm is open en boogvormig; in Chinese vorm kan de plant uitgroeien tot een halve klimmer van enkele meters. De stekels zijn relatief schaars en haakvormig, niet de dichte borstel van bijvoorbeeld een rugosa.

Praktisch

Beste moment: een droge ochtend in de eerste helft van juni, tussen 9 en 11 uur. Dan zijn de bloemen volledig open maar nog niet uitgezakt door de middagwarmte, en is de geur het sterkst. Zacht zijlicht werkt beter dan vol middaglicht — de bleke roze tinten verbranden snel op de foto. Voor de geur loont het de moeite om dichtbij te komen; de theenoot zit er pas op een paar centimeter. Na een regenbui ziet de soort er rommelig uit, want de dunne bloemblaadjes plakken samen.

Achtergrond

Rosa × odorata speelt een sleutelrol in de geschiedenis van de tuinroos. Tussen circa 1750 en 1825 brachten Britse en Zweedse handelaren vier Chinese cultivars naar Europa, bekend geworden als de Stud Chinas. Twee daarvan — Hume's Blush Tea-scented China (1809) en Parks' Yellow Tea-scented China (1824) — waren vormen van R. × odorata. Hun komst veranderde de Europese rozenteelt fundamenteel: tot dan toe bloeiden Europese rozen één keer per jaar. De Chinese rozen brachten doorbloei, een nieuwe geur en gelere tinten. Uit kruisingen met Europese soorten ontstonden eerst de theerozen, en in 1867 met 'La France' de eerste moderne theehybride. Vrijwel elke tuinroos die je nu in Breda tegenkomt, draagt iets van deze Yunnanese voorouder mee.