Rhododendron japonicum

Rhododendron japonicum, de Japanse azalea, komt — zoals de naam al verraadt — uit Japan, waar de soort van nature groeit op open graslanden en in struweel, nooit in dicht bos. Het geslacht Rhododendron is afgeleid van het Griekse rhodon (roos) en dendron (boom): letterlijk 'rozenboom', een verwijzing naar de bloemenpracht die de planten elk voorjaar geven. De soort behoort tot de heidefamilie (Ericaceae), een geslacht met zo'n 600 tot 1000 soorten wereldwijd. Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw kwamen Japanse azalea's via plantenverzamelaars en kwekerijen in Europese tuinen terecht, waar ze al snel populair werden om hun felle bloei en compacte groeivorm. In Nederland duiken ze vooral op in parken en oudere villatuinen — plekken met zure, humusrijke grond en wat luwte.

Bloei-timing

Rhododendron japonicum bloeit in West-Europa doorgaans van eind april tot half juni, met een piek tussen begin en half mei (DOY 120–135). De bloei duurt zo'n twee tot drie weken, afhankelijk van temperatuur en regen. Een warme april kan de bloemen al rond Koningsdag openen; een koud voorjaar schuift alles tien dagen op. De bloei is geconcentreerd: alle knoppen openen vrijwel tegelijk, waardoor de struik in één klap een vuurbal wordt. Na de piek vallen de bloemen snel — een flinke regenbui aan het eind maakt er een rood tapijt van.

Hoe herken je het?

De bloemen zijn trompetvormig, vijflobbig en groeien in trossen van zes tot twaalf stuks aan het uiteinde van de takken. Kleur varieert van diep oranjerood tot vermiljoen — bij deze soort opvallend warm rood, veel feller dan de paarse of roze tuinrhododendrons. Doorsnede per bloem: 5 tot 7 cm. Het blad is langwerpig-ovaal, 4 tot 10 cm lang, lichtgroen en zacht behaard — en, anders dan veel andere rhododendrons, bladverliezend: in het najaar kleurt het blad oranje tot rood voordat het valt. De struik wordt in cultuur meestal 1 tot 1,5 meter hoog, in optimale omstandigheden tot 2,4 meter. Geur is licht, iets honingachtig, het sterkst op warme middagen. Let op: alle delen van de plant zijn giftig.

Praktisch

Beste bezoekmoment is begin tot half mei, op een bewolkte ochtend. Felle middagzon laat de rode tinten verbleken op foto's en zorgt voor harde schaduwen tussen de bloemtrossen — diffuus licht haalt juist de gloed eruit. Ga laag zitten en fotografeer een tros tegen het licht; de bloemen worden dan bijna doorschijnend. Na een regenbui is de struik op zijn mooist: druppels op de bloemblaadjes, geen stof. Houd afstand bij het ruiken — de geur is subtiel, maar de plant is giftig dus niet aanraken en wassen na contact.

Achtergrond

Rhododendron japonicum is wetenschappelijk lastig: de soort lijkt zo sterk op het Chinese Rhododendron molle dat botanici de cultivars van beide standaard onder één noemer groeperen. Voor de tuinliefhebber maakt het weinig uit — voor de taxonoom des te meer. In Japan wordt de plant al eeuwen gewaardeerd, en juist door zijn compacte groei en bladverliezende karakter is hij een geliefd onderwerp voor bonsai: één struik kan generaties meegaan en elk voorjaar opnieuw bloeien. Via Britse en Belgische kwekerijen kwam de soort in de negentiende eeuw naar Noordwest-Europa, waar hij de basis vormde voor talloze hybriden met fellere kleuren en grotere bloemen. Veel 'azalea's' in Nederlandse parken hebben dit Japanse bloed in de stamboom.