Grootbloemig kattenkruid

Nepeta grandiflora — grootbloemig kattenkruid — komt oorspronkelijk uit de Kaukasus, het bergachtige gebied tussen de Zwarte en Kaspische Zee. De geslachtsnaam Nepeta zou afgeleid zijn van Nepete, een Etruskische stad in het huidige Italië waar de plant in de oudheid werd verbouwd. Binnen het geslacht — circa 250 soorten — onderscheidt deze zich door grotere, opvallender bloemen dan de bekendere Nepeta cataria of de tuinhybride Nepeta × faassenii. Vanuit botanische tuinen in West-Europa is de soort in de negentiende en twintigste eeuw doorgesijpeld naar borders en parken, vooral als sierplant tussen rozen en vaste planten. In Breda kom je hem niet in het wild tegen, maar wel aangeplant in perken en cottage-achtige tuinaanleg.

Bloei-timing

Grootbloemig kattenkruid bloeit in West-Europa vanaf eind mei tot in juli, met een piek rond half juni (DOY 150–180). Bij warm voorjaarsweer kunnen de eerste aren al in de derde week van mei opengaan. Wie de planten na de eerste bloei terugknipt — een handvol centimeters boven de grond — krijgt vaak een tweede, lossere bloeironde in augustus of september. De bloei houdt per plant zo'n drie tot vier weken aan, waarbij hommels en honingbijen de aren vrijwel non-stop afwerken.

Hoe herken je het?

Een opgaande, polvormige vaste plant van rond de 75 cm hoog en zo'n 30 cm breed. De bloemen zitten in losse aren bovenop de stengels: lipbloempjes van ongeveer 2–3 cm, paarsblauw met een donkerder gevlekte onderlip — duidelijk groter dan bij andere Nepeta's, vandaar de naam grandiflora. Het blad is grijsgroen, licht behaard, hartvormig tot eirond en gekarteld aan de rand. Wrijf je een blad fijn, dan komt de typische kattenkruid-geur vrij: muntachtig, kruidig, met een zweem citroen. De stengels zijn vierkant in doorsnede, kenmerkend voor de lipbloemenfamilie.

Praktisch

Beste moment voor bezoek en foto: een zonnige ochtend half juni, tussen acht en tien uur, als de bijen al actief zijn maar het licht nog zacht is. Voor close-ups van de bloemaren werkt tegenlicht goed — de fijne haartjes op stengel en kelk lichten dan op. De plant staat het mooist op volle zon en verdraagt droogte uitstekend, dus ook in een hete juli blijft hij toonbaar. Houd er rekening mee dat katten zich soms in de pollen rollen; geknakte stengels zijn geen vandalisme maar gewoon een tevreden kat.

Achtergrond

De soort werd in 1808 wetenschappelijk beschreven door Friedrich Kasimir Medikus, een Duitse arts en botanicus die zich tegen het Linnaeus-systeem keerde en eigen indelingen voorstelde. Veel van zijn namen zijn later verworpen, maar Nepeta grandiflora hield stand. In de Britse tuinbouwtraditie — waar het geslacht populair werd via Gertrude Jekyll en haar borderontwerpen rond 1900 — geldt grandiflora als de robuustere, langer bloeiende verwant van het gewone kattenkruid. De Royal Horticultural Society kende cultivars als 'Dawn to Dusk' en 'Pool Bank' de Award of Garden Merit toe, wat verklaart waarom je de plant in Nederlandse tuincentra vrijwel altijd onder een cultivarnaam tegenkomt.