Gaultheria

Gaultheria shallon is een groenblijvende struik uit de heidefamilie (Ericaceae), inheems in het westen van Noord-Amerika — van Zuid-Alaska tot Californië, vooral in de regenwouden langs de Pacifische kust. De geslachtsnaam Gaultheria is een eerbetoon aan Jean-François Gaultier, een Franse arts en botanicus die in de achttiende eeuw in Quebec werkte en de plantenwereld van Noord-Amerika in kaart bracht. De soortnaam shallon komt van 'salal', het woord dat de Chinook-volken in de Pacific Northwest voor de plant gebruikten. In Europa raakte de soort bekend via de Schotse plantenjager David Douglas, die het materiaal in 1828 vanuit Oregon naar Engeland stuurde voor de Royal Horticultural Society. Sindsdien is salal in tuinen en parken in Noordwest-Europa terechtgekomen, en in delen van Schotland en Ierland zelfs verwilderd.

Bloei-timing

In Nederland en België bloeit Gaultheria shallon doorgaans van eind mei tot in juli — grofweg DOY 140 tot 200. De piek ligt meestal in de eerste twee weken van juni, afhankelijk van standplaats en voorjaar. Op koelere, schaduwrijke plekken kan de bloei een paar weken later vallen dan in de volle zon. Na de bloei volgen donkerpaarse, bijna zwarte bessen die tot ver in de herfst aan de struik blijven hangen — vaak nog zichtbaar als de bloeitijd allang voorbij is. Wie de bloei zelf wil zien, moet dus tussen begin juni en begin juli langskomen.

Hoe herken je het?

De bloemen zijn klein (5–10 mm), urnvormig en lichtroze tot wit — een typische Ericaceae-vorm die je ook bij heide en rododendron herkent. Ze hangen in trossen aan licht behaarde, roodachtige steeltjes, vaak vijf tot vijftien bloemen per tros. Het blad is leerachtig, eivormig tot 5–10 cm lang, glanzend donkergroen aan de bovenkant, met fijn getande randen. Jonge scheuten zijn rood aangelopen, wat in combinatie met het donkere blad een herkenbaar contrast geeft. De struik wordt in onze omstandigheden meestal 0,5 tot 1,5 meter hoog en groeit breed uit door ondergrondse uitlopers, waardoor hij dichte, aaneengesloten matten vormt. Geur is er nauwelijks; het is vooral een visuele plant. De bessen zijn rond, mat-paarsblauw met een waslaag, ongeveer 6–10 mm groot.

Praktisch

De beste tijd om Gaultheria shallon te bekijken is een bewolkte ochtend in juni — de kleine urnvormige bloemen vangen diffuus licht beter dan hard middagzonlicht, dat de witte tinten snel uitspoelt. Voor foto's werkt een macro-instelling het best: ga laag bij de grond, want de bloemtrossen hangen onder het blad verscholen. De plant doet het in tuinen vooral goed onder bomen op zure, humusrijke grond — droge zandgrond of kalk verdraagt hij slecht. Wie de bessen wil zien, komt terug in september of oktober.

Achtergrond

Voor de inheemse volken aan de Pacifische kust was salal eeuwenlang een hoofdvoedsel: de bessen werden vers gegeten, gedroogd tot koeken of vermengd met andere bessen voor de winter. David Douglas, die de soort in 1825 voor het eerst beschreef in zijn dagboeken, noemde de bessen 'uitstekend' en stuurde zaden naar Engeland — waar de plant aanvankelijk vooral als sierheester werd aangeplant. Tegenwoordig is salal commercieel vooral bekend onder bloemisten: de leerachtige takken worden onder de naam 'lemon leaf' wereldwijd verkocht als snijgroen voor boeketten, en vormen een aanzienlijke exportsector in Brits-Columbia en Washington. Het is een van de zeldzame gevallen waarbij een wilde bosplant een industrie draagt zonder ooit echt in cultuur te zijn gebracht.