Bonte krokus

Crocus vernus, de bonte krokus, is van oorsprong een soort uit de berggebieden van Midden- en Zuid-Europa, maar in Nederland sinds eeuwen ingeburgerd als sierplant. In stadsparken wordt hij massaal aangeplant in gazons, langs paden en onder bomen, vaak in gemengde 'krokustapijten' van paarse, witte en gestreepte cultivars. De plant is een knolgewas, blijft laag (acht tot vijftien centimeter) en bloeit één tot twee weken voor de bladeren volledig zijn uitgegroeid. De grootbloemige tuinkrokussen die in Nederlandse parken staan zijn meestal cultivars van Crocus vernus, zoals 'Pickwick' (paars-wit gestreept), 'Jeanne d'Arc' (wit) en 'Flower Record' (paars). Daarnaast wordt vaak Crocus tommasinianus gebruikt, die smallere bloemen heeft en eerder bloeit. Krokussen verwilderen makkelijk en vermenigvuldigen zich via zaad en knolverdeling, waardoor populaties in stadsparken jaar na jaar uitbreiden tot indrukwekkende oppervlakten.

Bloei-timing

Crocus vernus bloeit in Nederland doorgaans van half februari tot half maart, met een piek tussen eind februari en begin maart. Na een zachte winter kunnen de eerste bloemen al begin februari verschijnen, na strenge vorst pas eind februari. Crocus tommasinianus, vaak in dezelfde plantvakken aanwezig, begint meestal twee weken eerder en overlapt zo de bloei van Crocus vernus. Wat krokussen bijzonder maakt, is dat ze pas opengaan bij voldoende zonlicht en temperaturen boven ongeveer tien graden; bij bewolking en kou blijven ze gesloten als smalle puntjes. Daardoor lijkt een krokustapijt op een zonnige dag plotseling te ontvouwen. De individuele bloei duurt ongeveer tien dagen, maar binnen een groep loopt de bloei drie tot vier weken door. Krokussen zijn een belangrijke nectarbron voor vroege honingbijen die op zachte winterdagen even uitvliegen.

Hoe herken je het?

De bloem van Crocus vernus is bekervormig, vier tot zes centimeter hoog, met zes gelijke bloemdekbladen die samen een ondiepe kelk vormen. Kleur varieert van wit via lila tot diep paars, soms met paarse strepen op een witte ondergrond ('Pickwick'-patroon). Binnenin zit een feloranje stempel en drie gele meeldraden; de stempel is bij Crocus vernus klein en niet vertakt, anders dan bij saffraankrokus (Crocus sativus). Het blad is grasachtig smal, donkergroen, met een kenmerkende witte middenstreep, en verschijnt vaak gelijktijdig met de bloem. Te onderscheiden van Crocus tommasinianus (smallere, slankere bloem, vaak lichter lila, eerder bloeiend) en van Crocus chrysanthus, die kleiner is en vaak goudgeel bloeit (cultivar-bekend voorbeeld 'Snow Bunting'). Krokussen zijn geurloos.

Praktisch

De beste tijd om krokussen te zien is een zonnige dag tussen eind februari en begin maart rond het middaguur, wanneer de bloemen wijd open staan. Op koude of bewolkte dagen blijven ze als smalle puntjes gesloten. Krokussen worden in stadsparken vaak aangeplant in gazons en op grote vlakken onder loofbomen, soms in golvende lijnen of in mengsels die natuurlijk ogen. Voor foto's werkt een laag standpunt het beste, met tegenlicht dat de doorschijnende bloemdekbladen oplicht. Een macrolens brengt de oranje stempel en de strepen scherp in beeld. Loop niet door beplante vlakken heen: de knollen zitten ondiep en het blad knakt makkelijk af, wat de plant verzwakt voor het volgende jaar. Krokussen zijn ook een goed moment om vroege bijen te observeren.

Achtergrond

Het geslacht Crocus is sinds de oudheid gecultiveerd, vooral om Crocus sativus, waaruit saffraan wordt gewonnen. Crocus vernus werd in de zestiende eeuw vanuit de Alpen naar Nederlandse tuinen gebracht en is sindsdien een vast onderdeel van de tuinbouw geworden. Nederland is wereldwijd een van de grootste exporteurs van krokusbollen, met de bollenstreek rond Lisse als historisch centrum.