Japanse kastanje

De Japanse kastanje (Castanea crenata) komt oorspronkelijk uit Japan en Korea, waar de boom al eeuwen wordt geteeld om zijn noten. De geslachtsnaam Castanea verwijst naar het Griekse kastanon — de algemene benaming voor kastanjes — terwijl de soortnaam crenata 'gekarteld' betekent en slaat op de getande bladrand. In West-Europa is de soort vooral binnengekomen via de plantenhandel en boomkwekerijen, en niet zozeer als bosboom. Reden: de Japanse kastanje toont weerstand tegen Phytophthora cinnamomi, de schimmelachtige veroorzaker van inktziekte die de Europese tamme kastanje (Castanea sativa) zwaar treft. Daarom wordt C. crenata in Zuid-Europa gebruikt als onderstam of als ouder in resistente kruisingen. In Nederland blijft de boom een zeldzame verschijning — eerder een verzamelaarsboom in arboreta en parken dan een straatboom.

Bloei-timing

De Japanse kastanje bloeit later dan de meeste andere bomen, namelijk in juni en de eerste helft van juli (DOY 152–195). De piek ligt doorgaans rond eind juni, wanneer de lange gele katjes massaal tegelijk verschijnen. De bloei duurt ongeveer twee tot drie weken; daarna vallen de uitgebloeide mannelijke katjes in dikke slierten op de grond. In een warm voorjaar kan de bloei een week vervroegen, in een koel jaar schuift het juist op naar begin juli. De zware, zoetige geur is vaak eerder te ruiken dan de bloemen te zien zijn.

Hoe herken je het?

De bloemen zitten in lange, rechtopstaande katjes van 10 tot 20 cm, crèmegeel tot lichtgeel van kleur. De meeste katjes zijn mannelijk; de vrouwelijke bloemen zitten onderaan dezelfde of aparte katjes en zijn klein en groenig — daaruit ontwikkelt zich later de stekelige bolster. De bladeren zijn langwerpig, 8–15 cm, met een duidelijk gekartelde rand waaraan de soort zijn naam dankt. Vergeleken met de tamme kastanje (C. sativa) zijn de bladeren van C. crenata vaak iets korter, smaller en met fijnere tanden. De boom blijft in West-Europa relatief klein, meestal 10 tot 15 meter, met een brede kroon. De geur tijdens de bloei is sterk, zwoel-zoet en voor sommigen wat indringend — typisch kastanje.

Praktisch

De beste periode om de bloei te bekijken is de tweede helft van juni. Ga bij voorkeur op een windstille, licht bewolkte dag: dan komen de gele katjes goed uit tegen het donkergroene blad, zonder harde slagschaduwen. Voor foto's werkt tegenlicht in de vroege ochtend mooi — de katjes lichten dan op alsof ze van binnenuit gloeien. Houd er rekening mee dat de geur insecten aantrekt, vooral bijen en kevers; blijf rustig staan en ze negeren je. In het najaar (september–oktober) zijn de stekelige bolsters met glanzende bruine noten een tweede bezoekmoment waard.

Achtergrond

De Japanse kastanje wordt in Japan al sinds de prehistorie geteeld — archeologische vondsten uit de Jōmon-periode (vanaf ca. 5000 v.Chr.) tonen aan dat de noten een belangrijk voedsel waren. Voor de Europese plantkunde werd de soort pas in de negentiende eeuw interessant, toen inktziekte de tamme kastanjebossen in Portugal, Spanje en Italië begon te verwoesten. Onderzoekers ontdekten dat C. crenata grotendeels weerstand vertoont, en sindsdien wordt de soort gebruikt in veredelingsprogramma's en als onderstam. Recent onderzoek heeft die resistentie toegeschreven aan expressie van het Cast_Gnk2-like gen — een vondst die de boom van obscure verzamelaarssoort tot serieuze hoop voor de Europese kastanjeteelt heeft gemaakt.