Bernagie

Bernagie (Borago officinalis) komt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied en is via kloostertuinen en keukenkruidcultuur tot in Noordwest-Europa gewandeld. De geslachtsnaam Borago wordt meestal afgeleid van het laat-Latijnse 'borra', dat ruw haar of grof weefsel betekent — een directe verwijzing naar de stugge, witte beharing op blad en stengel. In Nederland staat de plant ook bekend als komkommerkruid, naar de smaak van de jonge bladeren. Het is een eenjarige soort uit de ruwbladigenfamilie (Boraginaceae), dezelfde familie als smeerwortel en vergeet-mij-nietje. In moestuinen en op braakliggende stukken in Breda duikt bernagie geregeld op, vaak als zelfzaaier die een paar jaar blijft terugkomen op dezelfde plek.

Bloei-timing

Bernagie bloeit lang en gul: van begin juni tot ver in september, ruwweg DOY 150 tot 270. De piek ligt in juli en augustus, wanneer een gevestigd plantje wekenlang nieuwe bloemen blijft openen. Omdat het een eenjarige is, hangt de exacte start af van het zaaimoment — vroeg gezaaide planten (april) bloeien al half juni, latere zaai schuift door naar augustus. Na de eerste echte nachtvorst is het abrupt afgelopen. In milde Bredase najaren zie je sporadisch nog een blauwe bloem in oktober.

Hoe herken je het?

De bloem is het herkenningspunt: vijf scherp toelopende, helderblauwe kroonbladen die samen een perfecte ster vormen — vandaar de Engelse naam starflower. In het hart staan vijf zwarte meeldraden als een spitse kegel, een sterk contrast met het blauw. Bloemen hangen in losse, knikkende trossen aan ruwbehaarde stelen en meten ongeveer 2 cm in doorsnee. Soms zie je roze of bijna witte exemplaren, en knoppen kleuren vaak roze voordat ze openen. De bladeren zijn grof, eivormig, tot 15 cm lang en bedekt met stugge witte haren die de plant zilverig laten ogen. Wrijf een blaadje fijn en je ruikt onmiskenbaar komkommer. De plant wordt 30 tot 80 cm hoog en groeit rommelig, vaak half omvallend.

Praktisch

Voor foto's werkt zacht ochtendlicht het beste — de blauwe kroonbladen zijn zo intens dat ze in fel middaglicht snel uitbleken op de sensor. Ga laag zitten en fotografeer schuin van onderen, dan komt de stervorm met de zwarte meeldraadkegel het mooiste uit. Bernagie is een bijenmagneet, dus geduld loont: er zit binnen een minuut wel een hommel of honingbij in beeld. Zoek de plant in moestuinen, volkstuincomplexen en verwilderde randen rond de stad. Pluk niet uit openbare borders, maar zaaien in eigen tuin is simpel — uitstrooien in april en niet meer aan denken.

Achtergrond

Bernagie heeft een lange reputatie als 'plant tegen melancholie'. Plinius de Oudere noemde haar al, en de Romeinse uitspraak 'Ego borago gaudia semper ago' (ik, bernagie, breng altijd vreugde) bleef tot in de Renaissance hangen in kruidenboeken. In de middeleeuwen werden bloemen in wijn gelegd voor ridders die de moed nodig hadden, en John Gerard schreef er in 1597 over in zijn Herball. Tegenwoordig is de plant vooral interessant om twee redenen: de zaden bevatten een olie die rijk is aan gamma-linoleenzuur, en de bloemen worden — voorzichtig, vanwege de pyrrolizidine-alkaloïden — gebruikt als eetbare decoratie op salades en in zomerse drankjes. De bevroren blauwe sterretjes in ijsblokjes zijn een klassieker.